Veelgestelde vragen

Een ondernemersfonds is een gemeentebreed fonds waarin jaarlijks middelen beschikbaar worden gesteld voor economische activiteiten die de lokale economie en het ondernemersklimaat versterken. De middelen worden vooral gebruikt voor gezamenlijke initiatieven van ondernemers, instellingen en andere organisaties, bijvoorbeeld op het gebied van:

• promotie van bedrijventerreinen en winkelgebieden,
• arbeidsmarkt en scholing,
• duurzaamheid en energietransitie,
• bereikbaarheid en mobiliteit,
• innovatie, digitalisering en data,
• leefbaarheid en veiligheid.

Het fonds is dus van, voor en door ondernemers en maatschappelijke instellingen, met ondersteuning vanuit de gemeente.

Met het ondernemersfonds willen we het economisch vestigingsklimaat in de hele gemeente Meierijstad versterken. Voor alle bedrijven binnen en buiten het centrum, op de bedrijventerreinen en in het buitengebied en de maatschappelijke organisaties (onderwijs, zorg, cultuur, sport) liggen er uitdagingen op het gebied van energie, duurzaamheid, arbeidsmarkt, mobiliteit, aantrekkelijke werkomgeving en uiteraard ook een gezonde economie. Goede samenwerking tussen de bedrijven, de ondernemersorganisaties, maatschappelijke organisaties én de gemeente is noodzakelijk om gezamenlijke oplossingen mogelijk te maken en biedt nieuwe kansen.

Een ondernemersfonds is het middel om die doelen te bereiken. Het fonds gaat de ondernemers de volgende voordelen gaat bieden:

• Collectieve slagkracht: Bundeling van middelen en ideeën
• Zekerheid en stabiliteit: Het fonds biedt structureel middelen in plaats van incidentele bijdragen
• Bestedingsvrijheid: De ondernemers en instellingen stellen zelf de ambities en bestedingen vast.
• Eerlijkheid en investeren naar rato: We dragen de investeringen met veel schouders. Ieder bedrijf/organisatie doet mee naar rato van de waarde van het vastgoed (eigenaar en/of gebruiker van een pand)
• Gericht investeren: Ieder (trekkings)gebied krijgt een budget naar rato van de inleg
• Hogere organisatiegraad: De organisatiegraad in de hele gemeente krijgt een boost. Daar waar nog geen organisatie is, zal met het fonds alsnog een bundeling van belangen plaatsvinden
• Cross-overs: Meer samenwerking tussen profit en non-profit en delen van belangen
• Nieuw kapitaal aantrekken: Het fondsgeld functioneert vaak als privaat prikkelgeld waarmee veel cofinanciering kan worden aangetrokken.

Trekkingsrechten bepalen hoeveel geld per gebied beschikbaar is op basis van de OZB-opbrengst uit dat gebied. Bijvoorbeeld:

• 50% van de OZB-opbrengst komt vanuit de bedrijventerreinen in de gemeente Meierijstad. De bedrijventerreinen krijgen dan ook 20% van het fondsbedrag als trekkingsrecht.
• Vanuit dat budget kunnen ondernemers op de bedrijventerreinen projecten indienen.

Zo blijft lokaal eigenaarschap behouden: ondernemers beslissen over hun eigen omgeving.

In het voorstel dat eind 2025 aan de gemeenteraad was toegezonden werd uitgegaan van onderstaande trekkingsgebieden en trekkingsrechten (budgetten). Aangezien besluitvorming is uitgesteld, kan het ook zijn dat er wijzigingen gaan plaatsvinden in de samenstelling van de trekkingsgebieden. Onderstaande betreft dus een mogelijke invulling:

Als een gebied geen plannen indient, blijft het budget gereserveerd. Trekkingsrechten kunnen worden meegenomen naar een volgend jaar of worden ingezet voor bovenlokale projecten als de lokale aansturing van dat budget dat goedkeurt. Er is dus geen verlies van middelen, maar wel een stimulans om actief aan de slag te gaan.

Het fonds wordt gefinancierd via een verhoging van de OZB voor niet-woningen (bedrijven, kantoren, instellingen). De gemeente int de middelen via de OZB-aanslag en stort deze vervolgens jaarlijks in het ondernemersfonds. De OZB-verhoging geldt alleen voor eigenaren en gebruikers van niet-woningen. Particulieren en woningen worden niet belast.

De OZB-systematiek is efficiënt, eerlijk en uitvoerbaar. Bij vrijwillige bijdragen doen meestal alleen de actieve ondernemers mee, waardoor gezamenlijke projecten moeilijk te financieren zijn. Door de OZB-constructie:

• draagt iedere ondernemer naar rato van zijn WOZ-waarde bij
• kunnen collectieve voorzieningen structureel worden gefinancierd
• ontstaat continuïteit en stabiliteit voor meerjarige plannen en samenwerkingen.

De exacte hoogte wordt per gemeente bepaald, maar ligt in veel gemeenten tussen de € 50 en € 90 per € 100.000 WOZ-waarde. Concreet voorbeeld (indicatief):

• Bedrijfspand WOZ-waarde € 500.000
• Verhoging € 60 per € 100.000 WOZ-waarde = € 300 per jaar.

De opbrengst van de OZB-verhoging vloeit volledig terug naar het ondernemersfonds.

In het voorstel dat eind 2025 aan de gemeenteraad was toegezonden werd uitgegaan van onderstaande trekkingsgebieden en trekkingsrechten (budgetten). Aangezien besluitvorming is uitgesteld, kan het ook zijn dat er wijzigingen gaan plaatsvinden in de samenstelling van de trekkingsgebieden. Onderstaande betreft dus een mogelijke invulling:

De OZB kent een eigenaar- en een gebruikersdeel. Beide partijen betalen.

Bezwaar tegen de OZB-verhoging zelf kan alleen via de gebruikelijke gemeentelijke bezwaarprocedure. Wel wordt vooraf – bij invoering of herijking van het fonds – intensief overleg gevoerd met ondernemersorganisaties, om uitleg te geven en draagvlak te verkrijgen. De gedachte is dat de bijdrage ten goede komt aan de ondernemers en instellingen zelf, via gezamenlijke projecten en meerwaarde voor de lokale economie.

Nee, de OZB-verhoging geldt voor alle niet-woningen binnen de gemeente. Selectieve toepassing is juridisch niet mogelijk binnen het huidige belastingstelsel.

Instellingen en organisaties met een niet-woning – zoals scholen, zorginstellingen, kerken of stichtingen – betalen in principe ook de OZB-verhoging. Daarmee worden ze ook deelnemer aan het fonds en kunnen ze zelf projecten indienen of meedoen aan gezamenlijke initiatieven.

Toelaatbare bestedingen verschillen per gemeente, maar voorbeelden zijn:

• gezamenlijke promotiecampagnes, zoals Koop Lokaal en arbeidsmarktcommunicatie
• beveiliging of cameratoezicht op bedrijventerreinen
• collectieve energieprojecten, laadinfra, groen of afvalbeheer
• onderwijsprojecten, stages, banenmarkten, open dagen
• digitaliseringsprogramma’s of innovatie-events
• investeringen in uitstraling, bereikbaarheid en leefbaarheid

Vrijwel alle bestedingen zijn mogelijk, mits:

• ze een collectief dienen en door de budgethouder(s) worden goedgekeurd
• het geen structurele kosten betreffen
• het betrekking heeft op activiteiten met economisch of maatschappelijk nut.

Ja, er kan gespaard worden in het fonds. Het trekkingsrecht van een gebied blijft ter beschikking staan aan het collectief ter plaatse. En zo lang er geen collectief is zal het trekkingsrecht voor het gebied gereserveerd blijven. Er kan dus gespaard worden voor grotere uitgaven. Oneindig sparen is vanzelfsprekend ook niet de bedoeling. Bij oppotting van ongebruikt trekkingsrecht zal het bestuur contact opnemen met de trekkingsgerechtigde om gezamenlijk te bespreken hoe het fonds beter kan worden gebruikt.

Het ondernemersfonds vervangt geen gemeentelijke subsidies, het zogenaamde non-substitutie beginsel. Het ondernemersfonds kan wel aanvullend zijn. Veel projecten worden juist beter uitvoerbaar doordat het fonds:

• cofinanciering biedt,
• de eigen bijdrage levert voor regionale of provinciale regelingen,
• versnelling mogelijk maakt van initiatieven

Naast het non-substitutie beginsel is ook het non-interventie beginsel van toepassing op het ondernemersfonds. Dit houdt in dat de gemeente geen politieke bemoeienis mag hebben met de bestedingen uit het ondernemersfonds.

Het centrum van Schijndel kent nu een fonds op basis van reclamebelasting, het centrum van Veghel heeft een BIZ voor gebruikers en een BIZ voor eigenaren en het centrum van Sint-Oedenrode een BIZ voor gebruikers. Daarnaast kent het bedrijventerrein Duin ook een BIZ voor gebruikers.

In vrijwel alle ruim 50 bestaande fondsen waren er bij aanvang al gebieden die over een eigen gebiedsheffing beschikten. De ervaring is dat de gebiedsfondsen en het gemeentebrede fonds prima naast elkaar kunnen bestaan, of dat bestaande heffingen worden vervangen door de heffing voor het ondernemersfonds. Er zijn vier manieren om tot een goede afstemming te komen:

Optie 1
Volledig over op het trekkingsrecht van het ondernemersfonds, de bestaande heffing komt te vervallen. Dat kan alleen als het trekkingsrecht voldoende groot is (minimaal het bestaande budget). De bijdrage per ondernemer loopt dan alleen via het ondernemersfonds. Deze optie is onwenselijk gezien de ambities en plannen van de centra.

Optie 2
Het collectief houdt de bestaande heffing in stand van de BIZ en maakt daarnaast gebruik van het nieuwe trekkingsrecht van het ondernemersfonds. Het budget wordt dan dus groter. De bijdrage per ondernemer neemt dan toe. Deze optie biedt de mogelijkheid om bestaande budgetten en plannen te behouden en daarnaast te beschikken over een extra budget, dat kan worden besteed aan nieuwe (samenwerkings)ambities, zoals extra capaciteit voor de organisatie, het opzetten van bredere activiteiten, meer zichtbaarheid en samenwerkingen waar nu geen ruimte voor is.

Optie 3
De bestaande heffing wordt naar beneden bijgesteld en aangevuld met het trekkingsrecht van het ondernemersfonds. Het budget blijft dan gelijk. De bijdrage per ondernemer blijft dan ook gelijk. Deze optie zou ook kunnen passen bij Meierijstad. Zowel het werkbudget als de bijdrage per ondernemer blijft dan gelijk. Wel vraagt dit om een nadere uitwerking van de verhouding tussen eigenaren en gebruikers. Waarschijnlijk gaan de gebruikers iets minder betalen en de eigenaren iets meer dan nu met alleen de BIZ en de reclamebelasting het geval is.

Optie 4
Het werkgebied van de centrummanagementorganisaties wordt vergroot naar de gehele kern. Daardoor zal een groter budget dan nu in de centra beschikbaar zijn (en groeien aan de hand van een stijgende som van de WOZ-waardes). Dat brengt ook een groter werkgebied dan het nu afgebakende kernwinkelgebied en meer potentiële samenwerkingspartners. Dat biedt kansen, maar is ook een nieuwe situatie ten opzichte van de huidige. Deze optie creëert ruimte om, naast het behoud van de huidige budgetten, gezamenlijk ambities te realiseren op het niveau van de gehele kern en actief samenwerkingen aan te gaan met organisaties buiten het centrum.

Naast de afstemming van het budget, is het dus ook de vraag hoe groot het werkgebied moet worden: blijft dat binnen de huidige grenzen van het centrummanagement en krijgen de rest van de kernen een apart trekkingsrecht uit het fonds? Of wordt elke kern één trekkingsgebied, waarmee het werkgebied van het centrummanagement vergoot wordt en er ook nieuwe gesprekspartners binnen de kernen in beeld komen? Wat zijn wensen en mogelijkheden en kunnen we elkaar vinden in een goede opzet?

Bij alle opties is het wenselijk om professionele krachten in te zetten die het centrummanagement ondersteunen en ontlasten. In de praktijk zien we dat de trekkingsrechten inhoudelijk bepalen waar de budgetten aan worden besteed. Voor het centrummanagement zijn die al bepaald in een meerjarenagenda. Afhankelijk van de keuze voor één van de vier opties hierboven kunnen daar activiteiten bijkomen, waarvoor dan binnen de middelen van het ondernemersfonds ook extra capaciteit is in te zetten, als dat nodig is.

In onderstaande tabel zijn de bedragen opgenomen waar het om gaat in de huidige BIZ en reclamebelasting en bij een mogelijk ondernemersfonds. Bij het ondernemersfonds is eerst het huidige BIZ-gebied opgenomen en vervolgens de hele kern (inclusief BIZ-gebied). Hierbij gaan we uit van een bijdrage van € 60 per € 100.000 WOZ-waarde.

De middelen worden door de gemeente overgemaakt naar een onafhankelijke stichting of vereniging, bijvoorbeeld de (nog op te richten) Stichting Ondernemersfonds Meierijstad. Die stichting:

• heeft een bestuur dat representatief is voor de lokale ondernemers en instellingen;
• werkt met gebiedsgerichte trekkingsrechten (bijvoorbeeld per bedrijventerrein, centrum, kern of sector);
• legt jaarlijks verantwoording af over de inkomsten en uitgaven aan de deelnemers en aan de gemeente.

Per trekkingsgebied wordt besloten over de voor dat trekkingsgebied beschikbare middelen. Het bestuur van de Stichting doet de feitelijke betalingen. De gemeenteraad stelt alleen de OZB-verordening en de samenwerkingsovereenkomst vast.

Het ondernemersfonds is een stichting met bestuursleden. Het bestuur heeft ten minste vier taken:

• Financieel beheer, deugdelijke technische inrichting van het fonds, administratief verwerken van de aanvragen en toezien op de rechtmatigheid van bestedingen
• Ondersteunen van de collectieven en adviesraad, informatievoorziening en kennisoverdracht, en waar nodig ondersteunen van individuele initiatiefnemers bij het formuleren van voorstellen
• Stimuleren van organisatie in met name de nu nog ongeorganiseerde gebieden, bieden van inspiratie en praktijkervaring uit andere fondsen
• Contact met de gemeente, verantwoording afleggen met jaarverslagen

Er is op dit moment nog geen bestuur. Normaal gesproken zijn de bestuursleden betrokken inwoners van de gemeente, hebben ze affiniteit met de verschillende deelnemers, zijn ze onafhankelijk en worden zij ook erkend door de deelnemende partijen.

Dit kan bijvoorbeeld ingevuld worden door een adviesraad, een representatieve afvaardiging van de verschillende groepen ondernemers/maatschappelijke organisaties die meebetalen aan het ondernemersfonds. Het fondsbestuur legt ieder jaar verantwoording af aan de adviesraad. De adviesraad is tevens het knooppunt van uitwisseling binnen het fonds. Op deze plek worden kennis en praktijkervaringen met elkaar gedeeld. Het fonds legt daarnaast ieder jaar verantwoording af aan de gemeente aangezien het fonds met publieke middelen wordt opgebracht. Er komt een jaarverslag met een accountantsverklaring.

We ontkomen niet aan het maken van enige centrale kosten. Voor goede technische inrichting van het fonds, voor de communicatie en website, voor een goede verantwoording met accountantscontrole, voor een aanjaagfunctie en eventueel voor een secretariaat. De ‘vuistregel’ in het land is dat circa 6% van het fonds nodig is voor centrale kosten.

Dit percentage geldt vooral voor de al langer lopende fondsen. Zeker in de aanloop zijn er eenmalige opstartkosten, zoals de oprichting van de stichting, opzet van website en communicatie, opzet van de boekhouding, aanhouden van een weerstandsreserve, eventuele inhuur van btw-deskundigheid om btw plichtig te worden verklaard, et cetera.

In eerdere berekeningen is een minimale variant gehanteerd, met 2% van het jaarlijkse fondsbudget (€ 32.000). In die variant wordt er vanuit gegaan dat vrijwel alle activiteiten binnen de trekkingsgebieden zelf worden bekostigd en uitgevoerd en dat het Stichtingsbestuur alleen de noodzakelijke werkzaamheden uitvoert.

Aanvragen kunnen worden gedaan door:

• lokale ondernemersverenigingen of bedrijventerreinverenigingen,
• samenwerkingsverbanden van ondernemers en instellingen,
• sector- of thematische groepen (zoals detailhandel, agrofood, techniek),
• incidenteel ook stichtingen of organisaties met een duidelijk economisch doel.

De partij(en) die verantwoordelijk zijn voor de besteding van de middelen binnen het trekkingsgebied toetsen of de aanvraag past binnen de doelstellingen en spelregels.

We willen het proces van aanvragen niet te ingewikkeld maken. Een te grote bureaucratie werpt te veel drempels op voor ondernemers en maatschappelijke partijen om met goede aanvragen te komen. Tegelijkertijd dienen we wel zorgvuldig om te gaan met het budget, het is immers collectief investeringsgeld. We zijn voornemens daarom een aantal algemene criteria te hanteren.

Voor aanvragen binnen een trekkingsrecht gelden de volgende criteria:

• De aanvraag is representatief voor het betrokken gebied;
• De activiteit dient een collectief doel in de gemeente;
• De activiteit moet nog plaatsvinden;
• De keuze voor de activiteit is op democratische wijze tot stand gekomen, c.q. de trekkingsgerechtigde partij moet achter het plan staan;
• De activiteit betreft geen reguliere gemeentelijke taak, met andere woorden het is een aanvullende activiteit;
• De activiteit conflicteert niet met andere activiteiten in de gemeente;
• Er is voldoende budget binnen het fonds beschikbaar om de activiteit te kunnen betalen;
• De aanvraag dient niet om exploitatietekorten te dekken;
• We hebben een sterke voorkeur voor het inschakelen van lokale bedrijven/dienstverleners bij de uitvoering van het voorstel vanuit de ‘koop lokaal’ gedachte;
• De aanvraag dient onderbouwd te worden met een gespecificeerde begroting.

Voor gemeentebrede aanvragen gelden aanvullend de volgende criteria:

• De activiteit dient een collectief doel met een gebiedsoverstijgend karakter;
• De besturen van de trekkingsgerechtigden die participeren moeten instemmen met het voorstel.

Voor verhoging van de OZB niet-woningen is instemming door de gemeenteraad nodig.

Na invoering van het ondernemersfonds is de rol van de gemeente als volgt:

• int de OZB en stort het afgesproken bedrag in het fonds
• houdt toezicht op rechtmatigheid en transparantie
• sluit een meerjarige samenwerkingsovereenkomst met het fonds
• kan samen met ondernemers deelnemen aan gezamenlijke projecten.

De gemeente beslist niet over individuele projecten, maar blijft partner in uitvoering en verantwoording.

Hoewel wettelijk geen vereiste, is draagvlak wenselijk. Er is gesproken met vele ondernemers vertegenwoordigende organisaties en maatschappelijke instellingen. Draagvlak wordt niet gemeten in percentages, maar in vertrouwen en argumentatie.

Het fonds stelt jaarlijks:

• een jaarverslag en jaarrekening op
• een activiteitenverslag met gerealiseerde projecten

Deze stukken worden gedeeld met de deelnemers en de gemeente, en in veel gemeenten ook gepubliceerd op een website.

Nee, een stemming is geen onderdeel van het proces. Er wordt gedurende het proces met een groot aantal ondernemers vertegenwoordigende organisaties en instellingen gesproken en bij hen wordt ook draagvlak en betrokkenheid gepolst. Ook individuele ondernemers worden via bijeenkomsten en publicaties op de hoogte gesteld van het proces en de gevolgen voor hen. De enige stemming die plaatsvindt, is de stemming door de gemeenteraad over invoering van het ondernemersfonds.

De meeste gemeenten kiezen voor een meerjarige looptijd van bijvoorbeeld 5 jaar, met een tussentijdse evaluatie. Na deze periode wordt het fonds geëvalueerd op effectiviteit, draagvlak en samenwerking. De gemeenteraad beslist vervolgens over verlenging of aanpassing. Op dit moment zijn er ook gemeenten die – op verzoek van ondernemers en instellingen en na een initiële periode van enkele jaren – besluiten om het ondernemersfonds een permanente status te geven.

Iedereen met zakelijk vastgoed draagt bij en heeft inspraak. Door schaalvoordelen, kostenbesparingen en een goed vestigingsklimaat voor ondernemers en inwoners , kunnen ook kleinere ondernemers profiteren. Het fonds is juist bedoeld om collectieve belangen te dienen.

Ja, een dergelijk fonds is inmiddels in meer dan 50 gemeenten ingevoerd en in geen enkele gemeente na invoering beëindigd (op een gemeente na die ging fuseren). Voorbeelden uit andere gemeenten tonen aan dat ondernemers en maatschappelijke instellingen (waaronder horeca en winkels) profiteren van promotie, evenementen, sfeerverlichting, leegstandsbeheer en gezamenlijke marketing. Ook in Meierijstad zouden dit bestedingsdoelen kunnen zijn.

Jazeker, in meer dan vijftig gemeenten in Nederland is inmiddels een ondernemersfonds ingevoerd. Zie hier een uitgebreid document met links naar voorbeelden van projecten binnen vele verschillende ondernemersfondsen in Nederland.